Sąd Najwyższy podjął 13 stycznia 2022r. uchwałę w sprawie umów ubezpieczenia z funduszem kapitałowym, nazywanych potocznie polisolokatami (UFK). Pytanie prawne dotyczyło początku biegu terminu przedawnienia roszczeń konsumentów żądających zwrotu nienależnie pobranych – w wyniku zawarcia w umowach abuzywnych postanowień – opłat likwidacyjnych, dystrybucyjnych etc. Pogląd wyrażony przez trzyosobowy skład orzekający może stanowić polemikę do poglądu przemyconego w uzasadnieniu do Uchwały w sprawie o sygn. III CZP 6/21 – ustanawiającej zasadę prawną istotną w sprawach tzw. kredytów frankowych.
W sprawie ubezpieczeniowej SN uchwalił, że termin przedawnienia roszczeń konsumenta, opartych o zarzut abuzywności, nie może rozpocząć się wcześniej, aniżeli konsument dowiedział się lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia.
Wynika to z orzecznictwa TSUE w którym powszechnie wyraża się zdanie, że termin przedawnienia może być słuszny tylko wtedy, gdy konsument miał możliwość poznania swoich praw przed rozpoczęciem biegu lub upływem tego terminu. Za początek biegu terminu przedawnienia można uznać np. w momencie złożenia reklamacji, wezwania ubezpieczyciela do zwrotu nienależnie pobranych składek lub złożenia pozwu.
Jednak określony w ten sposób początek biegu terminu przedawnienia wyraźnie wyklucza jego uzależnienie od formalnego pouczenia konsumenta o przysługujących mu roszczeniach – a w szczególności przez określony podmiot, np. sąd. Póki co nie opublikowano uzasadnienia omawianej uchwały, jednak należy zaznaczyć, że w szerszym kontekście wyraża ona pogląd przeciwny do zawartego w uzasadnieniu uchwały III CZP 6/21. Co do zasady uchwały SN wiążą sądy powszechne w zakresie sentencji – ich literalnej treści. Moc wiążąca nie obejmuje jednak treści uzasadnienia. W tym miejscu należy wspomnieć, że w uchwale III CZP 6/21 w treści uzasadnienia wyrażono pogląd, że tylko sąd może prawidłowo pouczyć konsumenta o skutkach nieważności umowy, a termin przedawnienia rozpoczyna bieg dopiero od momentu pouczenia przez sąd i oświadczenia konsumenta złożonego wskutek pouczenia przez sąd.
Należy mieć nadzieje, że ubezpieczeniowa uchwała o sygn. III CZP 61/22 wpłynie na sądy powszechne w ten sposób, że zaprzestaną one niepokojącej praktyki “zabierania” konsumentom odsetek w sprawach frankowych. Praktyka ta polega na przyjęciu poglądu z uzasadnienia przywoływanej wcześniej uchwały frankowej, co powoduje, że roszczenie konsumenta staje się wymagalne dopiero z chwilą złożenia oświadczenia, a po pouczeniu przez sąd. Dopiero w tym momencie bank popada w opóźnienie, co stanowi podstawę dla roszczenia odsetkowego konsumenta. Przy przyjęciu poglądu wyrażonego w uchwale ubezpieczeniowej należy stwierdzić, że skoro roszczenie zaczyna się przedawniać od momentu, w którym konsument dowiedział się o wadliwej klauzuli (umowie), to tym bardziej konsument może domagać się odsetek ustawowych za opóźnienie od chwili, w której zażądał od banku lub ubezpieczyciela zwrotu tych środków.
r.pr. Dariusz Śmiłek
Will the resolution on the limitation period for claims under capital fund insurance (UFK) affect the situation of the borrowers in CHF?
The Supreme Court decided on January 13, 2022 a resolution on insurance contracts with a capital fund, commonly known as insurance policies with capital fund (UFK). The legal question concerned the beginning of the limitation period for consumers’ claims demanding reimbursement of unduly collected – as a result of abusive provisions in contracts – liquidation fees, distribution fees, etc. The view expressed by the three-person bench may constitute a polemic to the view smuggled in the justification to the Resolution in the case no. III CZP 6/21 – establishing a legal principle relevant in the cases of the so-called “Swiss franc” loans.
In the insurance case, the Supreme Court ruled that the limitation period for consumer’s claims based on the allegation of abusiveness may not start sooner than the consumer learned or, rationally speaking, should learn about the illegal nature of the provision.
This is due to the case law of the CJEU in which it is commonly expressed that the limitation period may be appropriate only if the consumer had the opportunity to know his rights before the start of the course or the expiry of this period. The beginning of the limitation period can be considered, for example, at the time of filing a complaint, summoning the insurer to reimburse unduly collected premiums or filing a claim.
However, the beginning of the limitation period determined in this way expressly excludes its dependence on the formal instruction of the consumer about his claims – in particular by a specific entity, e.g. a court. So far, the justification of the discussed resolution has not been published, however, it should be noted that in a broader context it expresses the opposite view to that contained in the justification of resolution III CZP 6/21. As a rule, the resolutions of the Supreme Court are binding on common courts in terms of the operative part – their literal content. The binding force, however, does not include the content of the justification. It should be mentioned here that in resolution III CZP 6/21 the statement of reasons expresses the view that only the court may properly instruct the consumer about the consequences of the invalidity of the contract, and the limitation period begins to run only from the moment of the instruction by the court and the consumer’s statement submitted as a result of the instruction by court.
It is to be hoped that the insurance resolution with reference number III CZP 61/22 will affect common courts in such a way that they will stop the disturbing practice of „taking” interest from consumers in cases involving Swiss francs. This practice consists in adopting the view based on the justification of the aforementioned resolution in Swiss francs, which means that the consumer’s claim becomes payable only when the statement is submitted, and after being instructed by the court. Only at this point does the bank fall behind schedule, which is the basis for the consumer’s interest claim. When adopting the view expressed in the insurance resolution, it should be stated that since the claim begins to expire from the moment the consumer learns about the defective clause (contract), the more the consumer may demand statutory interest for delay from the moment he demanded from the bank or an insurer to reimburse these funds.
Dariusz Śmiłek
Legal advisor
Dodaj komentarz