Tym wpisem kontynuuję temat projektu dużej ustawy reprywatyzacyjnej a zagadnieniem na dziś będzie charakter prawny „prawa do rekompensaty” (dalej: pdr).

Projekt definiuje pdr jako prawo do otrzymania świadczenia związanego z uregulowaniem stanu prawnego przejętej nieruchomości. Z takiej definicji wynika zatem po pierwsze, iż prawo do rekompensaty nie jest odszkodowaniem co oznacza, iż nie niweluje ono uszczerbku majątkowego ale zostaje przyznane w związku z doznaniem krzywdy za przejęte mienie, co oznacza iż rekompensuje się szkodę niemajątkową. Po drugie prawo to swoim zakresem obejmuje jedynie nieruchomości przejęte (pojęcie nieruchomości przejętej zostało wyjaśnione w tym wpisie) – prawo to nie będzie zatem obejmować gruntów rolnych przejętych na podstawie dekretu PKWN z 1944 r. bez przyznania odszkodowania. Po trzecie wreszcie przyznanie tego prawa związane jest z uregulowaniem stanu prawnego nieruchomości przejętej co oznacza w praktyce zrzeczenie się i wygaśnięcie wszelkich praw do znacjonalizowanej nieruchomości. Po czwarte pdr przysługuje jedynie osobom fizycznym, które w dniu przejęcia nieruchomości były właścicielami (współwłaścicielami) nieruchomości, posiadały obywatelstwo polskie, a także ich małżonkom, a także następcom prawnym, o ile są rodzicami (wstępnymi) lub dziećmi, wnukami (zstępnymi) dawnych właścicieli. W przypadku współwłasności nieruchomości w chwili przejęcia albo wspólności spadku, o rekompensatę mogą ubiegać się współuprawnieni w odpowiedniej części ułamkowej (dawni współwłaściciele albo ich współspadkobiercy mogą ubiegać się o rekompensatę w zakresie odpowiadającym ich udziałom). Przy uwzględnieniu tej przesłanki z kręgu osób uprawnionych do pdr wyłączeni są spadkobiercy ustawowi w linii bocznej (np. bratanek, siostrzenica) oraz spadkobiercy testamentowi inni niż zstępni (np. małżonek, dzieci, wnuki oraz wstępni (np. rodzice). Jeżeli zatem właściciel nieruchomości zmarł bezdzietnie to zgodnie z projektem pdr nie przysługuje jego obecnym spadkobiercom.

Istotną cechą projektowanego pdr jest jego niezbywalność i niepodzielność. Takie ukształtowanie pdr powoduje brak możliwości jego sprzedania lub darowania na rzecz innej osoby tak w całości jak również co do określonej części. Natomiast w sytuacji gdy prawo przysługiwało kilku osobom to w razie wygaśnięcia udziału w pdr (np. śmierci osoby uprawnionej, która zmarła bezdzietnie) udział ten nie podlega przyrostowi na korzyść innych osób uprawnionych lub współuprawnionych. Swego rodzaju wyłomem od zasady niezbywalności jest wprowadzana przez projekt możliwość „wskazania” osoby współuprawnionej lub współspadkobiercy albo współspadkobierców uprawnionych co ma się odbywać co do zasady przez złożenie oświadczenia z podpisem notarialnie poświadczonym.

Ponadto pdr jest dziedziczne z ograniczeniami dot. jego przysługiwania małżonkowi oraz zstępnym i wstępnym byłego właściciela lub współwłaściciela.

Pdr przysługuje tylko w przypadku terminowego złożenia wniosku a ten został określony jako rok od dnia wejścia w życie projektowanej ustawy.

Pdr nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie projektowanej ustawy na podstawie prawomocnego wyroku sądowego lub na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej nieruchomość przejęta została zwrócona albo w zamian za jej przejęcie były właściciel lub inna osoba uprawniona otrzymała odszkodowanie na podstawie odrębnych przepisów.

W podsumowaniu stwierdzić należy, iż obecne kształt pdr w istotny sposób ograniczy krąg osób uprawnionych do otrzymania rekompensaty wyłączając z niego chociażby nabywców roszczeń oraz osoby spokrewnione w linii bocznej. Ponadto w  sposób istotny modyfikuje ustawowy porządek dziedziczenia ustawowego ograniczając go tylko do małżonka, zstępnych i wstępnych.

W kolejnym wpisie zostanie opisana kwestia uregulowania przez Projekt pdr w odniesieniu do szczególnej pod względem prawnym kategorii gruntów tj. nieruchomości warszawskich.

r.pr. D. Śmiłek

Na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości pojawił się projekt ustawy o zrekompensowaniu niektórych krzywd wyrządzonych osobom fizycznym wskutek przejęcia nieruchomości lub zabytków ruchomych przez władze komunistyczne po 1944 r. (dalej: Projekt, link: https://www.ms.gov.pl/pl/informacje/download,9903,0.html).

Niniejszym wpisem zaczynam cykl artykułów poświęconych założeniom Projektu ustawy i skutkom jej uchwalenia dla obecnie toczących się postępowań reprywatyzacyjnych (sądowych i administracyjnych), jak również dla przyszłego dochodzenia roszczeń reprywatyzacyjnych.

Rekompensata a odszkodowanie

Na wstępie trzeba wyjaśnić, iż Projekt przewiduje przyznanie nie odszkodowania jak to ma miejsce obecnie w ramach sądowej i administracyjnej procedury dochodzenia roszczeń reprywatyzacyjnych, a jedynie rekompensaty. Jest to istotne rozróżnienie gdyż odszkodowanie co do zasady gwarantuje zrekompensowanie uszczerbku majątkowego w 100% podczas gdy rekompensata przyznawana jest na zasadzie uznania i nigdy nie powoduje wyrównania straty w pełnej wysokości (w projekcie ustawy przewidziano ją na poziomie 20% lub 25% w zależności od przypadku).

Kto jest uprawniony do otrzymania rekompensaty

Projekt swym zakresem podmiotowym obejmuje jedynie osoby fizyczne. Z jego zakresu wyłączone jest przyznanie rekompensaty osobom prawnym lub innym jednostkom organizacyjnym nie posiadających osobowości prawnej ale posiadającym zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych. O rekompensatę nie będzie się mogła zatem ubiegać także fundacja, która była przedwojennym właścicielem znacjonalizowanej nieruchomości.

Za co przysługuje rekompensata

Zamierzeniem ustawy jest ostateczne uregulowanie kwestii roszczeń reprywatyzacyjnych w skali całej Polski.

Projekt ustawy wprowadza pojęcie tzw. nieruchomości przejętej. Przez pojęcie to na gruncie projektu rozumie się nieruchomości lub zabytki ruchome, które zostały przejęte przez władze komunistyczne po 1944 r. na rzecz państwa lub na rzecz innych osób prawnych prawa publicznego, w tym jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z definicją przyjętą przez projekt przez nieruchomość przejętą należy rozumieć nieruchomości nabyte przez Skarb Państwa lub przez inną publiczną osobę prawną, w tym jednostki samorządu terytorialnego, podlegających nacjonalizacji na podstawie przepisów nacjonalizacyjnych obowiązujących po 1944 r., a także na podstawie art. 1 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego dokonywane po dniu 19 lipca 1944 r. w odniesieniu do posiadłości ziemskich, o których mowa w art. 1 pkt 3 dekretu.

Rekompensata za grunty rolne (nieruchomości ziemskie)

Z tego punktu widzenia istotny jest zapis projektu zawarty w art. 2 pkt 3) lit. a tiret drugi zgodnie, z którym przez przejęcie nieruchomości należy rozumieć nabycie własności lub udziału we współwłasności nieruchomości przez Skarb Państwa lub przez inną osobę prawną prawa publicznego na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b i lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz przepisów wydanych na jego podstawie. Ustawa nie obejmuje zatem wszystkich gruntów rolnych przejętych na podstawie dekretu PKWN o reformie rolnej ale jedynie te grunty, które zostały przejęte niezgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b lub lit. e lub gdy nastąpiło przejęcie nieruchomości, które nie miała charakteru rolniczego. W istocie zatem jeśli chodzi o rekompensatę za grunty ziemian przejęte na podstawie dekretu o reformie rolnej z 1944 r. prawo to będzie obejmowało jedynie te nieruchomości za które obecnie zgodnie z obowiązującymi przepisami można podjąć próbę uzyskania odszkodowania lub zwrotu a mianowicie:

1. Nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym niebędące własnością obywateli Rzeczy Niemieckiej i obywateli polskich narodowości niemieckiej – z zastrzeżeniem norm obszarowych;
2. Nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny nie przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny nie przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni;
3. wszelkie inne nieruchomości ziemskie, nie mające jednocześnie charakteru rolniczego, względnie nieruchomości, dla których brak funkcjonalnego związku pomiędzy częścią nieruchomości przeznaczonej do prowadzenia gospodarki rolnej, a częścią przeznaczoną jedynie do zamieszkiwania lub odpoczynku właściciela (np. dwory, pałace, zespoły dworsko-parkowe, zespoły dworsko-pałacowe).

Rekompensata za lasy

Wedle art. 2 pkt 3) lit. a tiret trzeci Projektu przez przejęcie nieruchomości należy rozumieć nabycie własności lub udziału we współwłasności nieruchomości przez Skarb Państwa lub przez inną osobę prawną prawa publicznego na podstawie art. 1 i art. 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. W przeciwieństwie zatem do gruntów rolnych projekt przewiduje przyznanie rekompensaty za wszystkie znacjonalizowane lasy nie czyniąc w tym zakresie żadnych wyjątków.

W kolejnym wpisie zostanie opisana kwestia uregulowania przez Projekt „prawa do rekompensaty”, w tym jego zakresu i charakteru.

r.pr. D. Śmiłek

W obecnej rzeczywistości prawnej wiele inwestycji mieszkaniowych posadowionych jest na gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste. Z uwagi na fakt, iż prawo użytkowania wieczystego funkcjonuje w polskim prawie od lat 60 XX wieku mogą zdarzać się sytuacje gdzie prawo to wygaśnie wskutek upływu terminu.

W takim przypadku pojawia się pytanie co z odrębną własnością lokalu w budynku posadowionych na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste w przypadku wygaśnięcia tego prawa. Pytanie o treści: „Czy upływ terminu, na jaki zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, na której znajduje się budynek wielolokalowy, powoduje wygaśnięcie prawa odrębnej własności lokalu w tym budynku (art. 235 § 2 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali – Dz.U. z 2015 r. poz. 1892) ​znalazło odpowiedź w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2017 r. (sygn. akt III CZP 11/17) zgodnie z którą: „Upływ terminu, na który zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego gruntu, nie powoduje wygaśnięcia prawa odrębnej własności lokalu znajdującego się w budynku położonym na tym gruncie.”

Uchwała ta będzie mieć niebagatelne znaczenie dla obecnych lokatorów posiadających lokale na gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste gdyż wygaśnięcie tego prawa nie spowoduje utraty praw do lokalu.

r.pr. D. Śmiłek

Zgodnie z art. 13 Dekretu PKWN (w wersji obowiązującej od dnia 19.01.1945r.) gospodarstwa utworzone na podstawie dekretu nie mogą być w całości lub w części dzielone, sprzedawane, wydzierżawiane i zastawiane. Przepis ten obowiązywał do dnia 26.07.1957 r., kiedy to został uchylony z systemu prawnego.

W przypadku gdy na ww. podstawie prawnej do księgi wieczystej został wpisany zakaz zbywania z uwagi na jego uchylenie z systemu prawnego i odpadnięcia przyczyny jego ustanowienia obecnie można wnosić o jego wykreślenie. Jednakże m.zd. winno to być w trybie art. 10 ustawy księgach wieczystych i hipotece w ramach procesu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym z uwagi na brak dokumentu uzasadniającego wykreślenie ww. obciążenia. Dokumentem takim będzie ewentualne orzeczenie sądu.

r.pr. D. Śmiłek

Bardzo często zdarza się, iż na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste posadowione są urządzenia przesyłowe. W tym przypadku pojawia się pytanie czy użytkownik wieczysty może domagać się od przedsiębiorcy przesyłowego ustanowienia odpowiedniej służebności przesyłu.

Zdaniem Sądu Najwyższego dopuszczalne jest ustanowienie służebności przesyłu (art. 305 (1) Kodeksu cywilnego) na prawie użytkowania wieczystego (zob. postanowienie z dnia 20 kwietnia 2016 r., V CSK 523/15). Uzasadnieniem takiego poglądu, z którym się zgadzam jest fakt, iż po oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste właściciel nieruchomości traci faktyczną możliwość korzystania z gruntu. Racjonalne jest zatem aby decyzję w przedmiocie czy obciążyć nieruchomość prawem (tu użytkowanie wieczyste) podejmował podmiot, który faktycznie z niej korzysta.

Użytkownik wieczysty zatem a nie właściciel jest bezpośrednio zainteresowany w uregulowaniu stanu prawnego urządzeń przesyłowych istniejących lub planowanych na wykorzystywanym przez niego gruncie.

Powyższe należy uzupełnić istotną i najnowszą uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2017 r. (sygn. akt III CZP 101/16) zgodnie z którą: ​Służebność przesyłu może być ustanowiona na prawie użytkowania wieczystego; użytkownik wieczysty nie może jednak skutecznie żądać ustanowienia takiej służebności, jeżeli urządzenia przesyłowe – zainstalowane przez przedsiębiorstwo państwowe  w okresie obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej – znajdowały się na nieruchomości Skarbu Państwa przed oddaniem jej w użytkowanie wieczyste.” Uchwała ta istotnie zatem ogranicza możliwość ustanowienia służebności przesyłu na użytkowaniu wieczystym.

r.pr. D. Śmiłek

Wedle art. 32 ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość gruntowa oddana w użytkowanie wieczyste może być sprzedana wyłącznie użytkownikowi wieczystemu. W przypadku nieruchomość gruntowej stanowiącej własność Skarbu Państwa transakcja taka wymaga dodatkowo zgody wojewody (wyjątek stanowi m.in. tzw. wyposażenie państwowej osoba prawnej oraz państwowej jednostki organizacyjnej).

Z dniem zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości wygasa, z mocy prawa, uprzednio ustanowione prawo użytkowania wieczystego, ale co ważne wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego nie wygasają ustanowione na nim obciążenia (konsekwencja braku stosowania art. 241 kodeksu cywilnego).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w interpretacjach podatkowych podkreśla się, iż sprzedaż nieruchomości na rzecz użytkownika wieczystego będącą z ekonomicznego punktu widzenia przekształceniem prawa wieczystego użytkowania w prawo własności nieruchomości, nie podlega podatkowi VAT gdyż nie jest dostawą w rozumieniu tej ustawy. Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 stycznia 2011 r. (sygn. akt III SA/Wa 1430/10): „Podkreślić należy, że sprzedaż nieruchomości w trybie u.g.n. stanowi w istocie jedynie zmianę tytułu prawnego do nieruchomości, nie wpływa natomiast na „władztwo do rzeczy”, które podatnik uzyskał już w dacie ustanowienia użytkowania wieczystego. Zatem pogląd, że sprzedaż nieruchomości dotychczasowemu wieczystemu użytkownikowi jest dostawą towaru, jest nieprawidłowy.”

r.pr. D. Śmiłek

Dotychczasowa linia orzecznicza wskazywała, iż samoistny posiadacz nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste nie  może nabyć przez zasiedzenie własności nieruchomości, tylko co najwyżej użytkowanie wieczyste (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2012 r., II CSK 127/11 i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2014 r., III CZP 8/14).

Linia ta uległa zmianie bowiem Sąd Najwyższy uchwałą składu 7 sędziów z dnia 09 grudnia 2016 r. (sygn. akt III CZP 57/16) ustalił, iż „Samoistny posiadacz nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste może nabyć jej własność przez zasiedzenie.”

r.pr. D. Śmiłek

Przy użytkowaniu wieczystym sposób korzystania (tj. konkretna formę, metoda lub tryb wykonania) z nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste lub jej przeznaczenie (tj. cel, jakiemu ma służyć nieruchomość) określony jest w umowie o oddanie gruntu w użytkowanie. Konsekwencją zaniechań w tym zakresie może być rozwiązanie umowy przed upływem określonego w niej terminu, jeżeli wieczysty użytkownik korzysta z gruntu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem określonym w umowie (art. 240 Kodeksu cywilnego) lub korzysta z nieruchomości w sposób sprzeczny z ustalonym w umowie (art. 33 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Co ważne postanowienia umowy o oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste dotyczące sposobu korzystania z tej nieruchomości w obowiązującym stanie prawnym podlegają ujawnieniu w księdze wieczystej (art. 30 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

Tu pojawia się pytanie czy nabywca użytkowania wieczystego jest związany postanowieniami umowy dot. ustanowienia użytkowania wieczystego w zakresie sposobu korzystania z nieruchomości jeżeli nie były one ujawnione w księdze wieczystej?

Skoro nabycie w tym przypadku ma charakter pochodny, to nabywca nabywa tylko takie prawo, jakie przysługiwało zbywcy (nemo plus iuris in alium transferre potest, quam ipse habet). W konsekwencji, treść umowy zawartej przez właściciela gruntu z użytkownikiem wieczystym decyduje o zakresie praw i obowiązków nabywcy prawa użytkowania wieczystego, dlatego też postanowienia umowy o oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste dotyczące sposobu korzystania z niej wiążą kolejnego nabywcę prawa użytkowania wieczystego także wtedy, gdy nie zostały ujawnione w księdze wieczystej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2015 r., I CSK 129/14).

r.pr. D. Śmiłek

Jak pisałem tu roszczenie o zapłatę opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego, jako roszczenie okresowe ulega przedawnieniu z upływem lat 3 (art. 118 Kodeksu Cywilnego).

Kolejną kwestią jest przerwanie biegu przedawnienia zapłaty takiej opłaty. W szczególności pojawia się pytanie czy złożenie odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego a następnie sprzeciwu do Sądu w związku z naliczeniem nowej wysokości opłaty, wywołuje taki skutek. W przypadku wniesienia sprzeciwu orzeczenie SKO traci moc i sąd rozpatruje sprawę ustalenia niezasadności opłaty lub jej innej wysokości niejako od nowa. Wyrok w tym trybie jest wyrokiem ustalającym (art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego) gdzie w procesie takim użytkownik wieczysty zawsze jest powodem. Wyrok w takiej sprawie  (wydany w trybie art. 80 ustawy o gospodarce nieruchomościami) może albo ustalać nową wysokość opłat albo oddalać powództwo (wtedy obowiązują opłaty wskazane w piśmie gminy). Skutki tego będą jednak różne.

Otóż bieg przedawnienia roszczenia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego).

Dla przerwy biegu przedawnienia w przypadku rozpatrywania kwestii wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste wywołanej sprzeciwem od decyzji SKO a uprzednio odwołaniem od naliczenia jej nowej wysokości przez Gminę istotna jest przesłanka podjęcia czynności celem ustalenia wysokości opłat. Ustalenie wysokości opłat w sentencji wyroku będzie skutkowało przerwą biegu przedawnienia. Natomiast w przypadku gdy wyrok będzie jedynie oddalał powództwo użytkownika wieczystego to skutek taki nie nastąpi. Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1985 r., sygn. akt IV PR 163/85, OSNC 1986, nr 5, poz. 83) „Ustalenie roszczenia, o którym mowa w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. dotyczącym przerwania biegu przedawnienia, oznacza ustalenie dokonane w sentencji wyroku, a nie ustalenie w uzasadnieniu wyroku w ramach wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w myśl art. 328 § 2 k.p.c.”.

Zatem dla skutku przerwy biegu przedawnienia opłat za użytkowanie wieczyste w przypadku powództwa ustalającego (którym jest powództwo oparte na art. 80 ustawy o gospodarce nieruchomościami) sentencja wyroku  musi mieć pozytywną treść a nie negatywną jak ma to miejsce przy oddaleniu powództwa.

r.pr. D. Śmiłek

Po stwierdzeniu nieważności orzeczenia odmawiającego ustanowienia prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) na nowo „odżywa” pierwotny wniosek dekretowy, który organ musi rozpoznać na nowo z uwzględnieniem aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego lub okoliczności zajmowania nieruchomości przez osoby trzecie. Postępowanie to z reguły jest postępowaniem długotrwałym z uwagi przede wszystkim na dużą liczbę spraw tego rodzaju rozpatrywanych przez Prezydenta m.st. Warszawy.

Problemem w całej sprawie jest brzmienie art. 160 § 6 k.p.a., który stosuje się do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1.9.2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, zgodnie z którym roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2 k.p.a., że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a..

W związku z powyższym pojawia się pytanie jaki skutek na bieg terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego ma ponownie prowadzone postępowanie w przedmiocie rozpoznania wniosku dekretowego o przyznania prawa użytkowania wieczystego.

W tej materii praktyka wskazywała, iż można w terminie 3 letnim złożyć pozew wraz z wnioskiem o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego i ostatecznego zakończenia sprawy o rozpoznanie wniosku o własność czasową. Rozwiązanie to jednak generowało koszty i obarczone było ryzykiem przeszacowania roszczenia gdyż niewiadomym było jakim efektem zakończy się postępowanie dekretowe.

Kolejnym rozwiązaniem było wnoszenie powództwa z przekroczeniem terminu i powoływanie się na art. 5 kodeksu cywilnego w związku z naruszeniem zasad współżycia społecznego przez podniesienie zarzutu przedawnienia. Rozwiązanie to jednak obarczone było dużym ryzykiem i nie zawsze prowadziło do uwzględnienia zarzutu, co wiązało się z oddaleniem powództwa.

Ostatnio przed Sądem Najwyższym w sprawie pod sygn. akt III CZP 14/16 zawisło pytanie prawne o treści: „Czy prowadzenie postępowania administracyjnego o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania, po stwierdzeniu nieważności decyzji odmawiającej ustanowienie własności czasowej nieruchomości objętej działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), przerywa bieg przedawnienia pieniężnego roszczenia odszkodowawczego za szkodę spowodowaną nieustanowieniem tego prawa (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.)?”  Sąd Najwyższy przedstawiający zagadnienie prawne opowiedział się za poglądem, iż jeżeli poszkodowany wybrał restytucję naturalną, a następnie zmienił żądanie na świadczenie pieniężne, to pierwsza czynność przerywa bieg przedawnienia, domaganie się bowiem restytucji naturalnej jest tym samym odszkodowaniem, dochodzonym jedynie w innej formie.

W uchwale z dnia 13 lipca 2016 r. (III CZP 14/16) Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów przyjął jednak odmienne zdanie i stwierdził: „Postępowanie administracyjne o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, toczące się po stwierdzeniu nieważności decyzji odmawiającej ustanowienia własności czasowej nieruchomości objętej dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), nie przerywa biegu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody spowodowanej nieustanowieniem tego prawa unieważnioną decyzją (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.).”

r.pr. D. Śmiłek