Dla planowego odbudowania gospodarki narodowej, zapewnienia Państwu suwerenności gospodarczej i podniesienia ogólnego dobrobytu Państwo przejęło na własność przedsiębiorstwa na zasadach ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Ustawa).
Przepis art. 3 ust. 6 Ustawy stanowił, że orzeczenie o przejęciu w trybie art. 3 Ustawy może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Przepis ten nie odnosi się jednak do kwestii przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 Ustawy.
O przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego orzekał właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister, którego orzeczenie było ostateczne i nie ulegało zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Zgodnie z § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Rozporządzenie) przedsiębiorstwo przejęte w myśl art. 3 ustawy przechodzi na własność Państwa z dniem ogłoszenia orzeczenia.
Decyzje te wydawane w trybie ww. ustawy i orzekające o przejściu na własność Państwa zakładów przemysłowych wydawane były jednakże niejednokrotnie z naruszeniem prawa. Wadliwość takich orzeczeń polegała w szczególności na:
– orzekaniu o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstw, które nie spełniały takich przesłanek jak wielkość zatrudnienia (więcej niż 50 pracowników), moc produkcyjna (np. młyny zbożowe o zdolności przemiałowej poniżej 15 ton zboża na dobę) czy też wyłączność produkcji;
– wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego po dniu 31 marca 1947 r. tj. z naruszeniem terminu, o którym mowa wyżej. Jak stwierdził Sąd Najwyższy (wyrok z dnia 8 marca 2001 r. III RN 176/2000) „datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. 1946 r. Nr 3 poz. 17 ze zm.) jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowania na własność Państwa (§ 17 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa – Dz. U. 1947 r. Nr 16 poz. 62 ze zm.)”;
– naruszeniu innych przepisów regulujących tryb prowadzenia postępowania nacjonalizacyjnego jak choćby § 43 Rozporządzenia, który w sprawach, wymagających wiadomości specjalnych wymagał przeprowadzenia dowodu z przesłuchania biegłych.
Z powołaniem się na powyższe można obecnie dochodzić stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego na podstawie art. 156 k.p.a., a następnie wobec braku ustawy o reprywatyzacji, ewentualne cywilnoprawne roszczenie o odszkodowanie np. za nieruchomość przejętą na własność Państwa na podstawie art. 3 i 6 Ustawy, można skutecznie dochodzić przed sądem powszechnym na podstawie art. 160 k.p.a..
r.pr. Dariusz Śmiłek
Dodaj komentarz